GDAKK historia stylów ...
GDAKK historia stylów meblarskich, graciarniakomtura
[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Akademicki Klub Kadry GDAKK
Historia Architektury
Spis treści
04-01-07 Prawa autorskie zastrzeżone © AKK GDAKK
1 (28)
Akademicki Klub Kadry GDAKK
Historia Architektury
Zwyczajowe zasady zwiedzania obiektów historycznych
Na trasę wędrówki warto wyruszyć z pełnym zasobem wiedzy o regionie, przez który ona przebiega.
Można na przykład zapoznać się z opisami miejscowości i zabytków architektury dostępnymi w
przewodnikach.
Po przybyciu na miejsce będziemy więc zwiedzać kolejno wybrane obiekty. Zwiedzając zabytki
architektury sakralnej musimy uszanować religie i uczucia wiernych. Trzeba postępować tak, aby
nikogo nie urazić. Wchodząc do budynków zabytkowych lub muzealnych konieczna jest cisza oraz
przestrzeganie obowiązujących w nich przepisów. Dużej subtelności wymaga się od turysty
zwiedzającego zamieszkane obiekty zabytkowe jeśli tego rodzaju zwiedzanie zakłóca życie prywatne
mieszkańców. W tych wypadkach należy ze spokojem i możliwie szybko przejść przez
pomieszczenia, przepraszając i dziękując za pozwolenie obejrzenia architektury zabytku.
Jeśli dany obiekt jest zamknięty należy dowiedzieć się kto jest jego opiekunem i tylko po otrzymaniu
zezwolenia i ewentualnych kluczy można go obejrzeć. Samowolne zwiedzanie nie udostępnionego czy
zamkniętego zabytku np. architektury, nawet gdyby to była ruina, może podlegać karze podobnie jak
uszkodzenie zabytku czy zaśmiecenie pomieszczeń.
Poznanie danego regionu nie musi ograniczać się do poznawania jedynie obiektów historycznych.
Krajoznawstwo daje także okazję do naocznego zwrócenia uwagi na bieżące zjawiska środowiskowo-
socjologiczne i gospodarcze.
Ochrona zabytków
Dużą popularnością wśród turystów cieszą się te regiony, które mogą poszczycić się obiektami,
mającymi wartości historyczne
,
artystyczne, naukowe itp.
Należą do nich, m.in. dzieła budownictwa i architektury, obiekty etnograficzne, archeologiczne, dzieła
sztuk plastycznych,
pamiątki historyczne. Spośród tak wielu dóbr kultury, każdy turysta
zależnie od
swoich zainteresowań, może wybrać i obejrzeć te, które mu odpowiadają.
W każdym kraju ochronie podlegają wszystkie wartościowe wytwory człowieka, z czasem określane
mianem zabytków. Zabytek to nie tylko dzieło architektury, budownictwa, ale również dzieło sztuki
plastycznej, pamiątka historyczna, archeologiczna, etnograficzna, okazy przyrodnicze, materiały
biblioteczne i archiwalne, kolekcje i zbiory muzealne. Wszystkie wymienione dobra kultury są
odnawiane i w określony sposób udostępniane społeczeństwu.
Wszystkie zabytki są objęte ochroną prawną oraz opieką konserwatorską. W ten sposób zabezpiecza
się je przed zniszczeniem i dewastacją. Turysta zwiedzając je, powinien pamiętać o ich znaczeniu
oraz wartości dla kultury narodowej czy ogólnoświatowej i przestrzegać obowiązujących przepisów.
W Polsce właściwie ochrona zabytków datuje się od XVIII w. kiedy to powstają liczne towarzystwa,
zajmujące się tymi problemami. Dla przykładu można wymienić Komitet Archeologiczny w Krakowie
(1850 r.) i Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa (1897 r.). W końcu XIX w.
powołano pierwszy na naszych ziemiach urząd konserwatora dla Galicji Zachodniej. W 1918 r.
wydano pierwszy akt prawny o opiece nad zabytkami sztuki i kultury, co było wynikiem ogromnego
zniszczenia zabytków, jakie dokonało się podczas pierwszej wojny światowej. Po drugiej wojnie
światowej w 1945 r. powołano naczelną Dyrekcje Muzeów i Ochrony Zabytków, a we wszystkich
województwach utworzono urzędy wojewódzkich konserwatorów zabytków. Od 1951 r. datuje się
działalność Przedsiębiorstwa Państwowego Pracowni Konserwacji Zabytków, które ma za zadanie
zabezpieczenie i odbudowę cennych zabytków architektury. W 1962 r. powołano Ośrodek
Dokumentacji Zabytków, który dokonał ich weryfikacji.
04-01-07 Prawa autorskie zastrzeżone © AKK GDAKK
2 (28)
Akademicki Klub Kadry GDAKK
Historia Architektury
Obiekty zabytkowe o szczególnej wartości dla kultury narodowej (artystycznej, historycznej,
naukowej) podlegają również specjalnej ochronie i prawu międzynarodowemu. Najwartościowsze dla
kultury polskiej zabytki architektury zostały zaliczone do najwyższej światowej klasy.
Ochrona dóbr polega ma zabezpieczeniu ich przed zniszczeniem, uszkodzeniem, dewastacją, na
zapewnieniu warunków trwałego zachowania, na ich konserwacji, restauracji lub odbudowie opartej
na zasadach naukowych. Sprawami tymi zajmuje się Ministerstwo Kultury i Sztuki poprzez Zarząd
Muzeó
w
i Zabytków oraz wojewódzkich (miejskich) konserwatorów zabytków.
Państwo objęło ustawową ochroną tysiące zabytków, różnych rodzajów i o różnej wartości naukowej i
historycznej, a także o różnym stanie technicznym. Są to, m.in. warownie, budowle sakralne, pałace,
ratusze, kamienice itd., a także m.in. chaty, dworki, karczmy, młyny i wiatraki...
Ryc.1 Przez setki lat instytucje religijne dominowały w
życiu kulturalnym człowieka. Dla przykładu budynki takie
jak ta katedra na rycinie obok górowały przez długie lata
nad swoim otoczeniem. Dziś współczesne biurowce
wyrastają ponad inne budynki a siedziby firm i
międzynarodowych korporacji znajdują się wyżej niż
jakikolwiek kościół. Jednakże gdy wędrujemy po szlakach
turystycznych najcenniejszymi zabytkami i perełkami
kultury jakie napotkamy będą z pewnością obiekty
sakralne.
Pod ochroną ustawową znajdują się m.in.:
zabytki budownictwa, urbanistyki i architektury
, np. historyczne założenia urbanistyczne miast i
osiedli, parki i ogrody dekoracyjne, budowle i ich wnętrza;
Liczba zarejestrowanych zabytków architektonicznych jest ogromna (ok. 36 tys.). Za najbardziej
wartościowe uznano te, które mają szczególne znaczenie i wartość w skali kultury światowej. Warto
znać najcenniejsze zabytki architektury i budownictwa w Polsce, które są zaliczone do obiektów o
najwyższej wartości artystycznej, historycznej i naukowej w skali światowej. W Polsce jest ich ok. 70.
zabytki historyczne
, jak np. pola bitew, miejsca upamiętnione walkami o niepodległość, obozy
zagłady oraz inne budowle i przedmioty związane z ważnymi wydarzeniami historycznymi lub
działalnością instytucji i wybitnych postaci historycznych;
Uwagę turystów zwracają również rozsiane po Polsce miejsca walk i męczeństwa narodu polskiego,
związane z chwałą oręża polskiego oraz martyrologią narodu w czasie II wojny światowej.
04-01-07 Prawa autorskie zastrzeżone © AKK GDAKK
3 (28)
Akademicki Klub Kadry GDAKK
Historia Architektury
Koordynacją opieki na nimi zajmuje się powołana ustawą Rada Ochrony Pomników Walki i
Męczeństwa.
zabytki etnograficzne
, jak typowe układy zabudowy osiedli wiejskich i budowle wiejskie, szczególnie
charakterystyczne oraz wszelkie urządzenia, narzędzia i przedmioty będące świadectwem gospodarki,
twórczości artystycznej, pojęć, obyczajów i innych dziedzin kultury ludowej;
Turystów interesuje również tradycyjna kultura ludowa. W Polsce istnieją różne grupy etniczne, które
wykształciły odrębną kulturę, obyczaje, język. Atrakcyjność kultury ludowej polega, m.in. na
możliwości poznania dawnych strojów, pieśni, obrzędów nie spotykanych w innych regionach.
Interesujące jest także oryginalne budownictwo ludowe. Na obszarze całego kraju znajdują się ośrodki
kultury ludowej, w których kultywuje się, oparte na tradycjach historycznych, zwyczaje.
zabytki techniki i kultury materialnej
, jak stare kopalnie, warsztaty, budowle, konstrukcje, urządzenia,
środki transportu, maszyny, narzędzia, instrumenty naukowe i wyroby szczególnie charakterystyczne
dla dawnych i nowych form gospodarki, techniki i nauki, gdyż są unikatami lub wiążą się z ważnymi
etapami postępu technicznego.
Zupełnie osobliwą grupę zabytków stanowią stare zakłady przemysłowe. Wymienia się 750 takich
zabytków techniki, które wprost zaskakują światowym poziomem technicznym. Na przykład, ogrom
prac wykonanych w kopalni soli w Wieliczce, porównywalny jest z pracami przy budowie piramidy
Cheopsa. A Staropolski Okręg Przemysłowy? Jut w XVI w. pracowały tu wysokie piece hutnicze. W
roku 1782 było ich 22!
Natomiast w muzeach oraz tzw. punktach muzealnych i izbach pamięci zgromadzono ok. 7,5 miliona
zabytkowych eksponatów
.
Najwięcej przedmiotów zabytkowych znajduje się w
muzeach
, od archeologicznych, poprzez cenne
dzieła sztuki do wytworów współczesnej i dawnej myśli technicznej. W Polsce mamy około 300
muzeów, w tym muzea sztuki, historyczne, biograficzne, techniczne, i przyrodnicze.
Bardzo ciekawe są muzea skansenowskie. Tu ciekawostka: pierwszy polski skansen został założony
we Wdzydzach w roku 1906 (tj. jeszcze pod zaborem pruskim) w zaledwie 15 lat po powstaniu
pierwszego na świecie skansenu w Szwecji. Obecnie jest 25 takich muzeów poświęconych głównie
zbiorom etnograficznym.
Sztuki piękne a sztuki plastyczne
Termin sztuki plastyczne obejmuje: architekturę, rzeźbę, malarstwo, grafikę, zdobnictwo, rzemiosło
artystyczne. Jeśli do tych dziedzin dodamy literaturę, poezję i muzykę, będziemy wówczas mówić o
sztukach pięknych.
Historia sztuki zajmuje się sztukami plastycznymi, w których kształtując m.in. przestrzeń czy
płaszczyznę, oddziałuje się głównie na zmysł wzroku bryłą, linią, kolorem, plamą, światłem, fakturą
itd. Są to jakości optyczne, coraz częściej mówi się jednak również o jakościach
haptycznych
–
wartościach dotykowych. Historia sztuki opiera się na opisie, analizie, interpretacji dzieł sztuki –
zabytków, a także na przekazach i dokumentach piśmienniczych.
Architektura
W węższym znaczeniu tego terminu jest to ukształtowanie budowli pod względem funkcjonalnym,
konstrukcyjnym i plastycznym. Jeżeli zabraknie tego ostatniego czynnika, mamy do czynienia raczej z
budownictwem
. Rozróżniamy architekturę świecką (zamki, pałace, ratusze, kamienice, sukiennice itd.)
oraz architekturę sakralną (świątynie, kościoły, cerkwie, synagogi, klasztory, kaplice itd.).
04-01-07 Prawa autorskie zastrzeżone © AKK GDAKK
4 (28)
Akademicki Klub Kadry GDAKK
Historia Architektury
Podpora architektoniczna
Do podpór architektonicznych zaliczamy: słup, filar, kolumnę, pilaster, lizenę, kariatydę, atlanty,
hermę. Niektóre z nich mają często charakter dekoracyjny (np. lizena czy pilaster), pełniący funkcję
podziału ściany.
Słup – pionowy wolnostojący element konstrukcyjny dźwigający o przekroju czworokątnym,
okrągłym lub wielokątnym. Słup posiadający głowicę i rzut kolisty zwie się kolumną, a o rzucie
kwadratowym lub wielokątnym – filarem.
W architekturze gotyckiej występuje filar wiązkowy, zespolony konstrukcyjnie ze służkami (służka –
smukły pionowy element o przekroju pół- i ćwierćwałka, będący przedłużeniem żebra sklepiennego i
przechodzący na filar lub przyporę). Słup drewniany zwie się słupieniem.
Pilaster – płaski filar „wbudowany” w ścianę. Lizena – płaski, pionowy pas muru występujący z jego
lica ( w odróżnieniu od pilastra bez głowicy, bazy). Kariatyda – podpora w kształcie (ubranej) postaci
kobiecej, występująca często w porządku jońskim. Atlant – podpora w kształcie postaci męskiej.
Herma- czworokąt słup zwężający się ku dołowi i zwieńczony głową lub popiersiem Hermesa (stąd
nazwa).
Porządki architektoniczne
Dorycki
– przysadzista kolumna żłobkowana, nie posiada bazy i spoczywa na stylobacie (ostatnim
stopniem podstawy). Głowica składa się z echinusa i abakusa. Belkowanie posiada gładki
(nieozdobny) architraw (najniższa część belkowania) i charakterystyczny fryz, którego tryglify
umieszczone są dokładnie na osiach kolumn i interkolumniów, a pomiędzy nimi znajdują się metopy.
Belkowanie wieńczy gzyms, na którym spoczywa dwuspadowy dach, w elewacjach szczytowych
tworzący dwa tympanony. Jest to porządek surowy, pełen powagi, rygorystyczny, a zarazem
monumentalny. Porządek dorycki, stosowany w budowlach rzymskich (porządek rzymsko-dorycki),
różni się od doryckiego większą smukłością nie żłobionych kolumn i dekoracyjnością szczegółów
(przykłady: herajon w Olimpii, Świątynia Posejdona w Paestum).
Joński
– kolumny, w odróżnieniu od porządku doryckiego, posiadają bazy, trzony są żłobkowane
(krawędzie tępo ścięte), głowice mają charakterystyczne woluty – zwane też ślimacznicami. Architraw
(najniższa część belkowania) podzielony jest uskokowo na 2 lub 3 części, fryz zdobiony jest często
ciągłą dekoracją płaskorzeźbioną (antropomorficzną, zoomorficzną, floralną, geometryczną itd.),
gzyms wieńczący jest silnie wysunięty, a tympanon niższy niż w świątyni doryckiej. Jest to porządek
elegancki i ozdobny, swobodny, miękki, liryczny (przykłady: Artemizjon w Efezie, Herajon na wyspie
Samos).
Koryncki
– jest smuklejszy od jońskiego. Posiada odmienną głowicę w formie kielicha, z motywem
liścia akantu. Ozdobny, rozczłonkowany gzyms z motywem podtrzymujących konsolek lub
modylionów, posiada od spodu kasetony, wypełnione rozetami. Porządek joński i koryncki, stosowany
w czasach rzymskich (rzymsko-joński i rzymsko-koryncki), w zasadzie nie odbiega od
hellenistycznych wzorów; posiada jedynie bogatszą dekoracyjność detali.
W architekturze rzymskiej występują jeszcze:
Etruski
– zwany (od czasu renesansu) toskańskim – zbliżony do doryckiego, o gładkim trzonie,
ustawionej na bazie kolumny.
Porządek kompozytowy
– wyróżnia się głowicą, łączącą ślimacznice, jońskie i korynckie liście
akantu, o architrawie dzielonym na dwa pasy z charakterystycznymi elementami dekoracyjnymi.
04-01-07 Prawa autorskie zastrzeżone © AKK GDAKK
5 (28)
[ Pobierz całość w formacie PDF ]